بازار وکیل یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی و تجاری شیراز است که در دوره زندیه به دستور کریمخان زند ساخته شد و هنوز هم یکی از فعالترین مراکز خرید و گردشگری در شهر به شمار میرود.
در این مقاله به راهنمای کامل بازدید از بازار وکیل، تاریخچه، معماری، ورودیهای بازار، ساعات بازدید و نکات کاربردی برای سفر به این مکان تاریخی میپردازیم.
پیش از اینکه با تاریخچه و زیباییهای این بازار آشنا شوید، بهتر است بدانید بازار وکیل دقیقاً در کدام بخش شیراز قرار دارد و راحتترین مسیر دسترسی به آن چیست.
بازار وکیل شیراز کجاست و چطور به آن برسیم؟
بازار وکیل در مرکز شهر و در نزدیکی میدان شهدا قرار دارد. اگرچه با اتوبوس، ماشین شخصی و تاکسی نیز میتوان به بازار رسید، اما به دلیل ترافیک مرکز شهر مترو بهترین گزینه برای دسترسی است. با استفاده از خط 1 و ایستگاه زندیه به نزدیکترین درب اصلی بازار وکیل میرسید.
پس از آشنایی با مسیر دسترسی، بد نیست نگاهی به گذشته این بازار بیندازیم تا بدانیم چگونه به ارزشمند ترین مراکز تاریخی و تجاری شیراز تبدیل شده است.
تاریخچه بازار وکیل از کریمخان زند تا امروز
بازار وکیل از شناختهشدهترین جاذبههای تاریخی شیراز به شمار میرود. معماران ساخت این بازار را در دوره زندیه آغاز کردند و تکمیل آن حدود 21 سال طول کشید. این مکان مرکز اقتصادی دوران زندیه بود و هدف اصلی از ساخت آن، ایجاد فضای امن برای خرید و فروش کالاهای داخلی و خارجی، صرافی، صدور حواله و حتی امانتداری بود.
کمتر گردشگری از شیراز دیدن میکند و سری به بازار وکیل نمیزند زیرا کاسبان زیادی همچنان در راستهها فعالیت خود را ادامه میدهند و برای خرید سوغات مناسبترین مکان شمرده میشود.
اهمیت بازار وکیل تنها به قدمت آن محدود نمیشود؛ معماری منحصربهفرد این مجموعه نیز یکی از مهمترین دلایل شهرت آن در میان گردشگران و پژوهشگران است.
معماری بازار وکیل شاهکاری در دل شیراز
بازار وکیل از نظر معماری نکات و جزئیات ریز و فراوانی دارد، یکی دیگر از مواردی که این مکان را جذاب و مناسب گردشگران کرده وجود طراحی صلیبی شکل بازار است. بازار از دو راسته اصلی تشکیل شده است که در تقاطع این دو، چهارسوق مرتفع و بزرگ شکل گرفته که قلب بازار محسوب میشود.
نکته قابل توجه دیگر معماری بازار وکیل تقسیم دخلی بازار است به این صورت که فضای بازار سه لایه تقسیم شده: فضای عبور و مرور، حریم مغازه و فضای داخلی مغازه.
در گذشته روزنههایی در سقف طاقها برای ورود نور و هوا تعبیه شده بود، اما این روزنهها در جریان مرمتهای بعدی بسته شدند.
بخشهای مختلف بازار وکیل
بازار وکیل با وسعت تقریبی 21 هزارمتر مربع، مجموعهای از راستهها، سراها و فضاهای تجاری متنوع است.این بازار 5 درب اصلی در 4 جهت دارد که هرکدام ویژگی معماری و کاربرد خاص خود را دارند.
هر یک از راستههای بازار، از نظر نوع کالا، تعداد حجرهها و کاربری با یکدیگر تفاوت دارند. راستههای شمالی و جنوبی طولانیتر و عمومیتر هستند، در حالی که راستههای شرقی و غربی تخصصیتر (بهویژه فرش) هستند. در حال حاضر برخی مشاغل سنتی تغییر کردهاند و بخش زیادی از مغازهها به فروش فرش، صنایع دستی و سوغات گردشگران اختصاص یافته است. جدول زیر مقایسه کلی بین بخشهای مختلف را توضیح میدهد.
| راسته | موقعیت | تعداد طاق/مغازه | ویژگیها | توضیحات |
|---|---|---|---|---|
| راسته شمالی(کلاه دوزان/بزازان) | از دروازه اصفهان تا چهارسوق | 48 طاق | ترمه، کلاهدوزی، پارچه، سراهای روغنی، گمرک و احمدی | طولانیترین راسته، پررفتوآمد محلی |
| راسته جنوبی(شمشیرگرها/بزازان) | از سردر مسجد وکیل تا چهارسوق | 40 طاق | صنایع دستی عشایری، پارچه، سوغات، خوراکی | پرجنبوجوش، نزدیک مسجد وکیل |
| راسته شرقی(علاقه بندان) | شرق چهارسوق | 19 مغازه | فرش، عطاری، ادویه، | مرکز فرش و ادویه |
| راسته غربی(ترکش دوزها) | غرب چهارسوق | 10 مغازه | فرش دستباف ایرانی | فرش های لوکس |
از بازار وکیل چه بخریم؟
تنوع بالای کالاها و وسعت بزرگ این بازار دلایل کافی برای خرید انواع سوغات شیرازی از همین بازار است و نیازی به رفتن به بازارهای دیگر نیست. هر یک از راستههای بازار کالاهای خاصی را عرضه میکنند؛ بنابراین آشنایی با محبوبترین سوغات و صنایعدستی شیراز بازار میتواند خرید شما را هدفمندتر کند.
راهنمای خرید بازار وکیل شیراز
| دستهبندی | نمونه اقلام | بهترین محل خرید در بازار |
|---|---|---|
| خوراکی و شیرینی | مسقطی (زعفرانی، لاری)، کلوچه، رنگینک، نان یوخه، نان برنجی (فسایی)، حلوای مسقطی، بادام سوخته | چهارسوق |
| عرقیات و گیاهان | عرق بهارنارنج، عرق شکوفه پرتقال، دمنوشهای محلی | چهارسوق و راسته عطاریها |
| صنایعدستی | خاتمکاری، معرقکاری، منبتکاری، قلمزنی روی مس، حکاکی روی سنگ | سرای مشیر |
| پارچه و پوشاک | پارچههای عشایری فارس، ترمه، قلمکار، دوخت سفارشی لباس محلی | بازار بزازان و راسته شمشیرگرها |
| فرش و بافته سنتی | گبه دستباف عشایری، گلیم | چهارسوق |
| زیورآلات | زیورآلات سنتی، نقرهجات، زیورآلات دستساز | سرای مشیر و راستههای مرکزی |
| ظروف و فلزکاری | ظروف مسی، ظروف نقره، سینی و قندان قلمزنی | بازار مسگرها (نزدیک بازار وکیل) |
| ادویهجات | زیره، دارچین، هل، زعفران، ادویههای محلی | راسته عطاریها |
راهنمای خرید صنایعدستی اصیل و چطور اصالت صنایعدستی را تشخیص دهیم؟
برای خرید صنایع دستی مرغوب از بازار وکیل نیاز به دقت و آگاهی دارید تا بتوانید سوغاتی مدنظر خود را با بهترین کیفیت تهیه کنید. جدول زیر اطلاعات لازم را به صورت خلاصه ارائه میکند.
| نوع صنایع دستی | نشانه های اصالت | نشانه های تقلبی |
|---|---|---|
| خاتم کاری | قرینه بودن کامل طرح و اضلاع هندسی، سطح صاف و یکدست، لاککاری یکنواخت در تمام سطح، ثبات رنگ در طول زمان | عدم قرینگی گوشهها و نقشها، وجود درز یا فاصله خالی بین قطعات، ناهمواری سطح، محو شدن سریع رنگ |
| منبت کاری | استفاده از چوب اصیل (گردو)، عمق و ظرافت بالا در کندهکاری، پرشدگی حرفهای حفرههای طبیعی چوب | چوب نامشخص یا بیکیفیت، کندهکاری کمعمق و ساده، حفرههای پرنشده یا پرشده با مواد نامناسب |
| مینا کاری | وزن متناسب و سبک، سطح بدون ترک یا حباب، مقاومت در برابر رطوبت و گرما، رنگهای پایدار | سنگینی غیرعادی، ترکخوردگی و پوستهشدگی، حباب در رنگ، از بین رفتن کیفیت در شرایط جوی |
| عمومی(همه صنایع دستی) | قیمت متناسب با کیفیت و زمان ساخت، پاسخگویی شفاف فروشنده درباره جنس و منشأ کالا، وجود مهر یا گواهی اصالت | قیمت بهطرز مشکوکی پایین، تردید یا اجتناب فروشنده از پاسخ به سؤالات فنی، فقدان هرگونه نشانه یا گواهی |
نکات تکمیلی خرید هوشمند
مقایسه چند مغازه: قبل از خرید نهایی، چند حجره را ببینید تا قیمت و کیفیت منصفانه را بشناسید.
دقت به جزئیات دستساز: خطوط کمی نامنظم و حکاکیهای ظریف در برخی آثار سنتی نشانه دستساز بودن است؛ محصولات ماشینی معمولاً کاملاً یکنواختاند.
در ادامه گردش در شیراز، بهتر است از ساعات فعالیت بازار نیز مطلع باشید تا زمان مناسبی را برای بازدید انتخاب کنید.
ساعت کاری و بهترین زمان بازدید از بازار وکیل
در روزهای عادی بازار از ساعت 8:30 شروع به کار میکند و تا ساعت 20:30 پایان مییابد البته زمانبندی حجره ها باهم متفاوت است و تعدادی از آنها از ساعت 7:30 تا 22:00 مشغول به کار هستند. بازار وکیل ایام تعطیل رسمی تعطیل است و در بازه عید نوروز (شلوغترین ایام سال) تا ساعت 12 بامداد باز است.
بهترین فصل بازید بازار وکیل شیراز
بهترین فصل برای بازدید بازار وکیل، پاییز و اوایل زمستان است؛ به این دلیل که آب هوا معتدل و دلپذیرتر است و بازار ازدحام کمتری دارد و امکان خرید و گردش با آرامش و دقت مناسب فراهم تر است.
پس از بازدید و خرید، احتمالاً بخواهید یکی از غذاهای محلی شیراز را نیز امتحان کنید. خوشبختانه در اطراف بازار وکیل چندین رستوران سنتی قرار دارد.
رستورانهای اطراف بازار وکیل
برای چشیدن طعم غذاهای سنتی شیراز، لازم نیست از محدوده بازار وکیل فاصله بگیرید، اطراف بازار وکیل رستوران و کافیشاپهای معتبر و با کیفیت وجود دارد که میتوانید در کمترین زمان به آنها دسترسی داشته باشید.
در ادامه، چند رستوران شناختهشده اطراف بازار وکیل را همراه با ویژگیهای هرکدام معرفی میکنیم.
- رستوران شرزه: یکی از معروفترین رستورانهای سنتی شیراز، با انواع کباب، باقالیپلو با ماهیچه و غذاهای اصیل ایرانی که فقط چند دقیقه پیاده تا بازار فاصله دارد.
- خانه فرهنگی وکیل: فضایی تاریخی و زیبا با حیاط سنتی؛ هم برای غذا و هم برای نوشیدنی و استراحت بعد از بازارگردی انتخاب بسیار خوبی است.
- رستوران سنتی سرای مهر: داخل سرای مشیر، مناسب برای صرف غذای سنتی در فضایی دل نشین.
- رستوران سنتی هوبَره: رستورانی با امتیاز بالا و فضای سنتی، کمی دورتر از بازار ولی همچنان در محدوده بافت تاریخی.
- رستوران سنتی وکیل: درون مجموعه بازار وکیل، با فضای تاریخی و منوی غذاهای ایرانی مانند کباب، قورمهسبزی و دیزی.
- رستوران شب شیراز: در نزدیکی میدان شهرداری، معروف به غذاهای محلی شیراز و فضای دنج.
- رستوران قنادی وکیل: مناسب برای امتحان حلوا، مسقطی و شیرینیهای سنتی شیراز.
جاذبههای نزدیک بازار وکیل برای ترکیب با بازدید
بازار وکیل مجموعهای از آثار دوران زندیه است که در مرکز تاریخی شیراز قرار دارد و سایر بناهای جامانده از آن دوران دیدنی را در کنار خود جایی داده است. از این سو به شما پیشنهاد میشود که در خیابان زند با پیادهروی 10-15 دقیقهای از این اماکن بازدید کنید.
ارگ کریم خان زند
کاخ حکومتی و محل سکونت کریم خان زند با دیوارهای بلند و خشتی با برجهای گرد، حیاط مرکزی زیبا با حوض و درختان، اتاقهای آینهکاری و تالارها که همگی نماد قدرت و آرامش حکومت زندیه را به نمایش میگذارند. برای عکاسی و دیدن شهر در بالای برج، صبح بهترین زمان است.
در فاصلهای کوتاه از ارگ کریمخان، یکی دیگر از شاهکارهای معماری دوره زندیه قرار دارد که بازدید از آن تجربه سفر شما را کاملتر میکند.
مسجد وکیل
معماران ساخت بنای مسجد را همزمان با بازار آغاز کردند؛ این بنا با وسعت 11 هزار متری و نماکاری ستونها، طاق و شبستان، نمادی از شکوه و نبوغ معماری دوران زندیه است. مسجد وکیل شامل دو شبستان و صحن مرکزی است و هنرمندان آن را با انواع کاشیهای رنگی تزئین کردهاند؛ بسیاری از باستانشناسان این بنا را گرانبهاترین اثر شهر شیراز میشناسند و بازدید را بسیار توصیه میکنند.
حمام وکیل
حمام وکیل یکی دیگر از سازههای سنتی با معماری بسیار جالب است که با هدف ایجاد مجموعهای رفاهی برای مردم ساخته شده بود و اکنون به عنوان یک موزه برای بازدید و آموزش کاربرد دارد.
حمام وکیل شامل چند بخش مانند: گرمخانه، خزینه، میان در و شاهنشین است که هرکدام کاربرد اختصاصی دارند. نکته قابل توجه؛ معماری پیچ در پیچ حمام است که موجب خارج نشدن گرما از حمام میشود.
اگر علاقهمند هستید با شیوه زندگی مردم در گذشته آشنا شوید، بازدید از حمام وکیل انتخاب بسیار مناسبی است و زمان بازدید مطلوب بین ظهر و بعدازظهر است.
سرای مشیر
سرای مشیر یا سرای گلشن کاروانسرا و مرکز تجاری بود که در زمان قاجاریه ساخته شد و برخلاف بازار وکیل محیط آرامتری دارد و برای استراحت در میان بازارگردی است.
سرای مشیر نمونه عالی از شاهکار معماری دوره قاجار است که با داشتن حجرههای دو طبقه، حیاط مرکزی، سقفها و طاقها به عنوان یک مکان تجاری-خصوصی برای انواع کالاهای اصیل شیرازی شناخته میشود.
باغ نارنجستان قوام
باغ خصوصی قوام الملک را محمدخان قوام الملک در زمان قاجار، در قرن 13 هجری، با وسعت تقریبی 4000 متری ساخت؛ بخش عمده آن به باغ مرکزی با درختان نارنج، حوضها و مسیرهای پیادهروی اختصاص دارد.
هرچند نسبت به باغهای بزرگتری مثل باغ ارم وسعت کمتری دارد. اما تراکم هنری، معماری فاخر و طراحی متراکم آن باعث شده حس وسعت و زیبایی بیشتری به بازدیدکننده منتقل کند، این عمارت به دلیل جزئیات هنریاش، به موزه آیینه و گچبری معروف است.
سوالات پرتکرار درباره بازار وکیل
ساعات کاری اماکن دیدنی و بازار تا کی است؟
آیا بازار وکیل جمعه باز است؟
بهترین زمان بازدید بازار وکیل؟
نزدیک ترین ایستگاه مترو؟
